önsel ne demek?

Türkçe

sıfat, zarf, felsefe
     Hiçbir denemeye dayanmadan ve yalnız akıl yoluyla, apriori.

Türkçe

Eğitim Terimleri Sözlüğü

1. Hiç bir gözlem ve deneye dayanmayan. 2. Deney öncesi.

Türkçe

Felsefe Terimleri Sözlüğü

(Lat. a priori = önden, önceden olan ): Deneyden bağımsız olan, ama deneyle canlandırılabilen, bilincine varılabilen (bilgi); deneyin ötesinde geçerliği olan (bilgi). // Önsel bilgi, Platondan beri felsefede üzerinde durulan bir sorundur. Yeni çağ bilgi öğretisinde önsel (a priori) ile -> sonsal (a posteriori) temel bir kavram ikilisidir: 1. Bilginin iki kaynağı öğretisinde önsel şunlarla eşanlamlıdır: a. Düşünceden, ustan gelen, kavramsal olan. b. Doğuştan, c. Kendiliğinden (spontan) oluşan; sonsal ise bunların karşıtı olan kavramlarla bir sayılır: a. Duyusal deneyden gelen. b. Edinilmiş, c. Alınmış. 2. Kant bu karşıtlığı yeniden ortaya koyup derinleştirmiştir. Kant önsel deyince, deneyi olanaklı kılanı anlar; çünkü ona göre her bilgi zaman bakımından deneyle başlar, ama yalnız deneyden türemez. Bu anlayışta önsel = kavram, düşünce değildir, çünkü önsel olan görüler de (uzay ile zaman) vardır; bunlar da deneyi olanaklı kılan biçimler, koşullardır. 3. Çağımızda görüngübilim ve bu çığırın önsel olarak özü görme ilkesi, önseli yalnız kavramsal olana bağlılığından ayırmamış, onun biçim ilkeleriyle olan ilişkisini de kesmiştir. Bu anlayışta, önsel, doğrudan doğruya görülen özlüklerin niteliklerini, öz bağlamlarını ve öz ilişkilerini, hem de özellikle içerikleri bakımından belirleyen bir terim olmuştur. Kantın biçimsel önseline (formal a priorisine) karşı içeriksel bir önsel ileri sürülmüştür. Ayrıca duygusal önselden (emotional a priori), değer önselinden (M. Scheler, N. Hartmann) ve dinsel bir önselden de (R. Otto, Troeltsch) söz edilir.

Türkçe

Fizik Terimleri Sözlüğü

Bir denemeye girişmeden us yolu ile ileri sürülen yargı.

Türkçe

Fiziksel Kimya Terimleri Sözlüğü

Fizik, kimya olaylarını denemsel yollarla değil, ana ilke ve yasalardan, kesin matematiksel tümdengelimlerle bulmaya ilişkin.

Türkçe

Güncel Türkçe Sözlük

sf. fel. Hiçbir denemeye dayanmayan ve akıl yordamıyla bulunup ortaya konan, apriori.

Türkçe

Ruhbilim Terimleri Sözlüğü

Hiç bir deneye dayanmadan ve salt us yardımıyla elde edilen (bilgi).

Türkçe

Tıp Terimleri Kılavuzu

Türkçe

Toplumbilim Terimleri

Bilimsel düşünüşe aykırı olarak, deneyden önce ve ondan bağımsız olarak elde edildiği ve başlangıçtan beri bilinçte var olduğu savlanan bilginin bu niteliği.

Türkçe

Yöntembilim Terimleri Sözlüğü

Görgül dayanağı bulunmayan ya da önsayıt niteliğinde olan. bk. görgüllük.

Türkçe

Kişi Adları Sözlüğü

Cinsiyet: Erkek
Hiçbir denemeye dayanmayan, yalnız akıl yoluyla yapılan.

İngilizce

a priori.

İngilizce

(ADJ.)
a priori

İngilizce

(ADV.)
a priori

İngilizce

a priori apriori

Fransızca

à priori

Flemenkçe

apriori